İçerik ve biçim örnekliği ile: Sezai Karakoç ve sinema

İnsanoğlu kayıplarıyla var. Kaybedecek bir şeylere sahip olmanın değerini bilmek gerek. Artık olmaması ve acısı da tadıyla yaşanır. Kaybetmek güzeldir. Çok evvelden kazanıldığının tescilidir.

Sezai Karakoç’un vefatına bu türlü bakıyorum. Çok yakınımı kaybetmiş üzereyim. Görünür olmaktan en çok uzak duranımız olmasına rağmen gözlerim arıyor. Kaybettiğim için. Yani vaktinde kazanmışım. Karakoç’u değil elbette. Bize emanet ettiklerini… Ve artık emanete sahip çıkma zamanı…

Argümanlı laflar edip hamaset yapmamak kaydıyla altını çizmemiz gerekenler ve tabi ki bunların sinema ile irtibatı var… Tıpkı Karakoç üzere sakin, gösterişsiz, ayağı yere sağlam basan ve kendine güvenen duruş gerekli. Popülizme teslim olmayan, üslubu önemseyen lakin vaktin ruhunun farkında… Bu toprağın insanı olarak dünyanın her bir köşesine ve görüşüne hürmet ile taban oluşturup katiyetle lakin katiyetle üretmek gerekli.

KARAKOÇ’UN SİNEMAYA BAKIŞI

Vaktini ve ötesini etkileyen, şekillendiren isimlerden biri olan Sezai Karakoç’un elbette sanata ve sinemaya dair görüşleri değerliydi. 21. YY’ın ikinci kısmında fikrî oluşumunu ve olgunluğunu yaşayan Karakoç, sinemanın da olgunlaşma devrine şahitlik eder. Batı kaynaklı bu yeni teknoloji ve sanatın, vaktin ruhuna hitap ettiğini düşünür. Asla üretim yapılması gereken bir hayal alanı olduğunu vurgular. Karakoç’a göre sinema salonu karanlık bir ayin yeridir. Haklıdır elbette. İzleyici sinema salonunun ışıkları kapandığında perdeden yansıyan yeni bir gerçekliğe teslim olur. Yöneticinin hayal dünyasına, arayışına ve sorularına eşlik eder izleyici. Karşılık aramaya bir ortada koyulurlar.

Sinema, yöneticinin izleyiciye karşı dayatması olmamalı. Fikir teatisi, beyin fırtınası, his alışverişi ve keşiflerle dolu sezgisel bir seyahat yaşanmalı. Sezai Karakoç, sinemanın bu soyut sonsuzluğunun geleceğimizle yepisyeni üslup ve metotlara gebe olabileceğini düşünür. Soyut sinemadan bahseder ve sinemada saf şiir ekolü kurulabileceğini tabir eder. Kadim geleceğimizden gölge oyununun derin manalara ve yeni biçimlere kapı aralayanileceğini belirtir. “Karagöz’ün çok değişik bir ölçüde yenilenerek hayal sineması ve hayal sinemasının kurulması kelam konusu olabilir”, der.

Ve elbette Karakoç, bu tarz-ı sinemanın muhtevasının ebediyen ve asla İslam ruhuna ilişkin olması gerektiğini söyler ve şöyle devam eder:

“İşlenen realite, asla kendi realitemiz olmalıdır. Şiir, fotoğraf, tiyatro, sinema, metafizik bir temele oturmalıdır.”

Fransız Yeni Dalga akımının nönemli sineması Serseri Aşıklar

SİNEMADA BİÇİM VE ÖTESİ

İslam’ın Dirilişi ve kimi yapıtlarının satır ortalarında sinema sanatına dair yorumlarını neşreden Karakoç’un sinema ile bağı sırf yazdıkları ve söylediklerinden ibaret değil. Karakoç üzere sırf yaşadığı döneme değil asırlara hitap eden sanatkarların üslupları, üslup çeşitliliği bakımından en güçlü periyodunu ve farklı formda en kısır devranını tıpkı vakitte yaşayan sinema sanatı ismine dikkatle incelenmesi gereken bir alan. Bunun için de Karakoç’un şiirde ortaya koyduğu yeniliğe bakmamız gerekir.

Üstat Sezai Karakoç’un şiiri, Türk şiirinin dönüm noktalarından biri olan ‘İkinci Yeni’ akımına dahil edilir. Edip Cansever, Cemal Süreya, Turgut Uyar ve İlhan Berk üzere şairlerin başı çektiği bu akımın temel özelliği o güne kadar şiirde kabul edilen ve dışına çıkılmasına beğenilen bakılmayan kalıplara karşı gelinmesi ve yeni bir üslup/biçim ortaya konulmasıdır. Şairin ana gerecinin kelamlar olduğunu düşünürsek, Karakoç’un kelamlara yüklediği mana ve kelam yapıları ile oluşturduğu çağrışım çeşitliliğinin altını çizmek gerekir. İkinci yeni akımının en temel ögesi da hayal gücüne verilen ehemmiyet ile içeriğin biçimi beslemesi ve yeni üslup arayışlarıdır. Haliyle hem ikinci yeni hem de Sezai Karakoç sinema için çok bereketli kapılar aralayabilir.

Andrei Tarkovsky

ŞİİRDEN SİNEMAYA

Dünya sinemasında elbette sayısını bilemeyeceğimiz kadar çok akım ve üslup oluştu. Artık sadece kıtalar, ülkeler ve bölgeler değil, kentler ve daha dar alanlarda bile birbirinden farklı üretimler yapılabilmekte ve isimlendirmeler de o derece olagelmektedir. Türk Sinemasının, üzerinde yükselmesi gereken binlerce yıllık geçmişe rağmen ne doğulu ne de batılı olabilmesinden bahsedemiyoruz. İşte Sezai Karakoç, ikinci yeni akımının içindeki sağlam yenilikçi yerini gelenekle doldurarak kusursuz bir örneklik teşkil etmiştir. Şiir sanatında önümüzde duran bu görünüm sinemada da yeni kapılar açabilir. Özellikle kalıpların kırılması ve yeni arayışların yapılması, bunun için de geçmişten beslenilmesi sinemamız ismine ortada kalmışlığa analiz olabilecek formüller ortaya koyabilir.

Bisiklet Hırsızları

Mesela ikinci yeni akımında ekseriyetle noktalama işareti kullanılmaz. Biçimsel olarak diğerlerinden oldukça farklı ve izleyiciye geniş hareket alanı bırakan bir yaklaşım bu. Çünkü şiir üzere bir alanda noktalama işareti okuyucuyu gereğinden fazla yönlendiren didaktik bir ögeye dönüşebilir. Noktalama işareti olmaması durumundaysa okuyucu kendi yolu, ruh ve hayal dünyası bağlamında yaşayıp, hayali noktalama işaretleri ile o şiiri kendine has kılabilir. İşte bu üslup sinemada da kullanılıyor. Kısa planlarla sahneleri oluşturup sinemanın özünün kurgu olduğuna inanan ‘biçimci’ görüşe karşın, izleyiciye daha geniş duygu-anlam alanı bırakması ve manipülasyonun en aza indirilmesi için kıssanın mizansen içerisinde halledilmesi gerektiğine inanan ve bunun için uzun planlara yönelen ‘mizansenciler’ doğmuştur.

Dünya sinemasında mizansencileri İtalyan Yeni Gerçekçilik ve Fransız Yeni Dalga kuramları temsil etmiştir. Bu kuramların doğuşu ve uygulamaları, Türk şiirinde ikinci yeni akımının doğmasından çarçabuk öncedir. Ayrıyeten dünya sinema tarihinin en kıymetli isimlerinden olan Rus sinemacı Andrei Tarkovsky’nin ismini geçirmek de bedelli. Şiirsel sinemanın da öncü ismi sayılan Tarkovsky’nin hali, hali, yaklaşımı ve üslubu birçok açıdan bu imaja örneklik teşkil edebilir.

SEZAİ KARAKOÇ SİNEMADA YAŞAMALI

Çok küçük bir örnek ile şiir-sinema bağının ne kadar güçlü olabileceğini anlayabiliyoruz. Bir sanat kolunu birçok sanatla irtibat halinde olabilir. Fekat sinema, öbür hiçbir sanat kısmında olmadığı kadar çok irtibat kanalına sahip. Her sanat kısmını içinde barındırıyor. Bu zenginliği kullanabilmek de öncesinde birikim sonrasında yürek istiyor. Tıpkı ikinci yeni üzere. Tıpkı Sezai Karakoç gibi…

Sezai Karakoç elbette ikinci yeni şiir akımından ibaret değil. Akımın öteki şairleriden ayrılan yanları var. İnancımıza ve geleneğimize bağlılığı, yeniliği bu bağdan kurtulmadan uygulama başarısı ve ötele seslenen diriliş manifestosu Karakoç’u kendi dışında herkesten ayıran özellikler. Ve Karakoç, tam da bu münhasır hali sayesinde sinemaya bedelli kaynaklık edebilir.

Bir Cevap Yazın