Maçka Sanat adeta bir Simurg misali

Seray Şahinler – Maçka Sanat Galerisi, Türkiye’nin çağdaş sanat serüveninin en bedelli hatta birinci duraklarından… 1976 yılında Rabia Çapa ve kardeşi Varlık Yalman tarafından kurulan Maçka Sanat, bugünün usta sanatkarların birinci stantlarına mesken sahipliği yapan yerlerden. Kimler yok ki… Sarkis, Canan Tolon, Candeğer Fürtun, Altan Gürman bu isimlerden sadece birkaçı. Zira bugün retrospektifi yapılan sanatkarların stantlarını gezdiğinizde serüvenin Maçka Sanat’la başladığına katiyetle şahit olursunuz.

Maçka Sanat, 40 yıllık macerasına 2016 yılında son vermişti. Lakin beş yıl ortadan sonra yola devam etme kararı aldı. Beğenilen ki de aldı. Galeri artık Rabia Çapa’nın kızı Didem Çapa’ya emanet. Galerinin açılış standı ise Serhat Kiraz ve Hakan Gündüz’ün vakit kavramını tekrar yorumladıkları “Moment/An.” Rabia Çapa’yla galerinin serüvenini, Didem Çapa ile bundan sonraki yol haritasını konuştuk…


Maçka Sanat Galerisi beş yıl ortada sonra tekrar hayat buldu burası… Neler hissediyorsunuz?

Maçka Sanat Galerisi’nin 2016 yılında kapanışının ardından 2021 yılında kızım Didem Çapa’nın yönetiminde tekrar açılmasından dolayıçok mutluyum. Sanatkarlarımız, sanatseverlerimiz açılışa geldiler. Gelemeyenler mutluluklarını telefonlarla ileterek bizleri duygulandırdılar. Sağ olsunlar.


Maçka Sanat sanatın ve sanatkarın buluştuğu, disiplinlerarası birlikteliklerin yaşandığı, çok bedelli isimlerin buluştuğu bir kültürdü tıpkı vakitte. Bugün Türk çağdaş fotoğrafının ustalarının birinci stantlarına mesken sahipliği yapan, onların görünür olmasına yol açan bir yerdi. Geçen 45 yıla bakınca Maçka Sanat Galerisi nerede duruyor?

Maçka Sanat Galerisi sırf bir “sergi alanı” olmaktan çok daha öteydi. İşte bu nedenle sanatkarlarıyla çeşitli müzelerde arşiviyle Arter’de yer aldı. Bundan sonrasını da bence sanat tarihçilerinin yorumlarına bırakmak daha gerçek olur.


Maçka Sanat’ın Türkiye’nin özellikle “çağdaş sanat” alanında bedelli ve sembolik bir yeri var. Sizin için ne tabir etti Maçka Sanat? Hayallerinizi, emellerinizi gerçekleştirdiniz mi?

İnsanların hayal dünyaları çok geniştir. Maçka Sanat Galerisi için her hayal ettiğimizi gerçekleştirebildiğimiz söylenemez lakin gerçekleştirdiklerimle keyifli oldum. Maçka Sanat Galerisi benim için bir ömür biçimiydi.


Maçka Sanat öncülüğünde, İstanbul’da pek çok sanat galerisi açıldı. Son yıllarda kentin merkezinden çeperine gerçek yeni yer akışı devam ediyor. İstanbul’un çağdaş sanat merkezi olma yolundaki yerini nasıl görüyorsunuz?

Galeriler açılır. Beğenilen olanlar kalır. Öbürleri vakit içinde kendi kendilerini yok ederler. İstanbul çağdaş sanat merkezi olma yolunda ilerliyor.


Eskilerden en çok neyi özlüyorsunuz?

Sanatkarlarla birlikte stant kurmayı, stant giysisiyle standın bir modülü olmayı, akşamüstleri beğenilen dostlarla birlikte olup, sohbet etmeyi özledim. Bir de artık ortamızda olmayan dostları çok lakin çok özlüyorum.


Geçen vakitte koleksiyonerlik kavramı ve profili değişti diyebilir miyiz pekala? Siz nasıl görüyorsunuz bugünkü koleksiyonerlik anlayışını?

Beğenilen bir koleksiyoner her vakit için kâfi bir koleksiyonerdir. Bunu belirleyen şuurlu seçimler ve koleksiyonun bütünlüğüdür.


Didem Çapa: ‘Aynı gayelerin izindeyiz’

Maçka Sanat Galerisi’ni tekrar açma fikri nasıl oluştu? Nasıl karar verdiniz burayı tekrar sanatseverlerle buluşturmaya?

2016 yılında galeri kapandı. Bu çok ıstırap verici bir süreçti. Yalnızca benim için değil, sanatkarlar, söyleşilere katılan konuklar ve sanatseverler için sanatta bir ütopyanın bitişi üzereydi. Galerinin arşivi Arter’e verildi.  40 yılın kitabı “Görülmeyene Bakmak” çıktı. Bir gün Maçka Sanat Galerisi’nin Bienal kapsamında yer olarak kullanıldığı bir stantta, sanatkarlarla birlikte buluşup konuştuğumuz bir ortamda, galeriyi tekrar açık görmenin heyecanıyla annem “Galeriyi artık kızım yönetecek” dedi. O anı hiç unutmuyorum. Kapandığımız tarih olan 16 Kasım’da tekrar açmaya karar verdik.

Son beş yılda dâhi çağdaş sanat yaklaşımları ve pratikleri dönüştü. Fuarlar, stantlar, müzayedelerle birlikte sanat farklı bir boyut kazandı. Maçka Sanat’ın yeni vakitteki kriterleri, eşikleri neler olacak?

 Maçka Sanat Galerisi satış yapmayı değil, kâfi stantlar kurmayı, öncü olmayı temel aldı. Bugün Türkiye’deki en bedelli müzeler ve koleksiyonerlerde bizim sanatkarlarımızın yapıtları var. Sanatın yarını için tekrar dünümüzdeki tıpkı gayelerin izindeyiz. Öncü olmak, disiplinlerarası birliktelikler kurmak, yöneticisinden sanatkarına ve izleyicisine kadar ebediyen birlikte öğrendiğimiz, değiştiğimiz, dönüştüğümüz bir iklim yaratmak. Bu geçmişten gelen şuuru ebediyen müdafaaya çalışırken, yeni kısmın teknolojisi, dijital sanatı ve toplumsal mecralarıyla daha aktif olmak. Çocukları, gençleri sanatla buluşturmak… Kısaca geçmişteki öncü halimizi yarınlara taşımak.


Birebir vakitte annenizden gelen büyük bir kültürel miras burası… Bu bağ Maçka Sanat’ın bundan sonraki seyahatine nasıl istikamet verecek?

Maçka Sanat Galerisi açıldığında ben 13 yaşındaydım. Galeride büyüdüm. Maçka Sanat Galerisi’nin hem büyük bir miras hem de bir o kadar büyük bir sorumluluk olduğunu biliyorum. Onu var kılan ve yaşatan bedellerin içinde büyüdüğüm için bu sürecin çok farkındayım. Maçka Sanat Galerisi sanat için bir ütopyaydı. Bundan sonraki seyahatte onu o duruşuyla sürdürmeye çalışmayı temel aldık.


Birinci standınız bir tarafıyla dijital sanata da temas ediyor… Bu şuurlu bir tercih miydi ve “yeni” anlayışın bir modülü mıydı?

Tekrar açılırken birinci stant dünü yarınla buluşturan bir stant olmalıydı. Maçka Sanat

Galerisi’nin bellek ile ilgili stantlarını Serhat Kiraz yapardı. Serhat Kiraz, 1993’te yaptığı “Translation” standında bana “Evren bugünün teknolojisiyle bu türlü görünüyor, lakin geleceğin teknolojisinde aslında bu kozmosu, yıldızları yanar sönerken görebileceğiz” demişti. Onu Hakan Gündüz ile buluşturmayı bu yüzden istedim. Maçka Sanat Galerisi’nin bir sihiri de buydu. Birlikte gelişip dönüşmek… Sergiyi birlikte kurdular. Konuyu “An/ Moment” olarak birlikte seçtiler. Bu stant an üzerinden vakti ve aslında insanın kozmosta var olmayan şeyleri ölçüp biçimlendirerek kendini sıkıştırdığı sistemi sorgulamamıza alan açıyor. Çarklar dönüyor. Siz durunca duruyor. Vakit, hareket varsa var. Siz hareketsiz olunca vakit biter mi? Bu stant karşılık üretmeye alıştırılmış insanları soru sormaya davet eden bir davet niteliğinde… Düşünmeye davet eden bu hal, geçen onca vakit üzerinden vakit konusunu irdeleyerek gelmek beğenilen bir başlangıç oldu.


Siz de bir yerde Maçka Sanat’ta büyüdünüz. Buradaki ortam, tanışıklıklar sizi nasıl etkiledi?

Maçka Sanat Galerisi’nde büyümek çok dayanılmaz bir histi. Okul kitaplarında okuduğunuz sanatkarlar, muharrirler, şairlerle birlikte olmak, onları ismen değil, cismen tanımak, sanatları hakkındaki görüşlerini onlardan dinlemek, basılmamış şiirleri birinci sefer duymak, yeni basılacak şiir kitaplarının ismini nasıl seçtiklerini gözlemlemek, onların az kelamla size aktardığı damıtılmış bilgileri dinlemek büyük bir zenginlikti. Galeride büyürken edindiğim tecrübelerle benim yaşadıklarımı öbür çocuklar da yaşamalı diye bir fikre sahip oldum. Bence her çocuk sanatkarlarla büyüme bahtına sahip olmalıydı. 2003 yılında bir küme istekli öğretmen ile birlikte kurduğumuz Yaratıcı Çocuklar Derneği bugün stant ve etkinlikleriyle 18. yılını kutluyor.


Maçka Sanat’ın yeni devranında kelamı, manifestosu ne olacak?

Maçka Sanat Galerisi öncü halini ve aktüel kalmasını bir kişinin aklına emanet olmadığı bir iklime borçludur. Kendi küllerinden bir Simurg misali tekrar doğarken 30 kuşun varıp da kendilerinin Simurg olduklarını anladıkları yerdir. Bu nedenle bugün Maçka Sanat Galerisi sanatkarlarıyla en seçkin müze ve koleksiyonlarda yer alıyor. Biz öncü galeri olmayı, dost olmayı seçtiğimiz sanatçılarla  çıktığımız seyahatlere borçluyuz. Birlikte değişerek, dönüşerek, gelişiyoruz.

Fotoğraf: Hüseyin Özdemir Milliyet

Bir Cevap Yazın